De Zonnegaard bestaat tien jaar: ‘Met wat je koopt, bepaal je hoe het landschap eruitziet’

Carlijn groeide op op een akkerbouwbedrijf in de Noordoostpolder. Haar ouders hadden het bedrijf destijds overgenomen van Carlijn’s grootouders.

Carlijn is aanvankelijk helemaal niet van plan om iets met landbouw te gaan doen maar besluit uiteindelijk toch de opleiding Biologisch-Dynamische Landbouw in Dronten te volgen. Daarna werkte ze op verschillende biologisch-dynamische bedrijven in Nederland, ondermeer in de regio Arnhem.

Intussen zoeken Thomas en Carlijn naar een geschikt stuk grond en dat vinden ze in Voorst. Nadat Carlijn’s ouders hun bedrijf verkochten werd het voor Carlijn en Thomas mogelijk de grond in Voorst aan te kopen.

“We besloten het De Zonnegaard te noemen, want in die naam komen zowel de zon als de aarde voor, en tussen de zon en de aarde in is waar de landbouw gebeurt.”

Van slagerij naar landbouwgrond

De geschiedenis van de plek gaat verder terug. De 4,5 hectare grond was door de vorige eigenaar, Jan Velema, al omgeschakeld naar biologische landbouw. Daarvoor was het terrein eigendom van de familie Van Til. Zij hielden vee en verkochten het vlees vanuit een slagerij aan de voorkant van het huis.

Nu worden op het terrein tal van groenten geteeld. Volgens Carlijn is de bodem de afgelopen tien jaar zichtbaar verbeterd.

“Dat zie je onder meer aan de hoeveelheid regenwormen, die flink is toegenomen. We proberen de grond te verbeteren door de manier waarop we telen.”

De Zonnegaard werkte vanaf het begin biologisch-dynamisch. Sinds dit jaar heeft het bedrijf ook het officiële BD-keurmerk.

Naast de 4,5 hectare rond het bedrijf beschikt De Zonnegaard over nog 1,5 hectare enkele kilometers verderop. Sinds kort wordt bovendien 3 hectare van landgoed Beekzicht gepacht. Die grond is nog in omschakeling naar biologische landbouw.

Groenten voor honderden huishoudens

De producten worden rechtstreeks aan consumenten verkocht. De winkel op het erf is iedere vrijdag geopend. Daarnaast staat De Zonnegaard op donderdag op de markt in Zutphen en op zaterdag in Deventer.

Ook kunnen klanten een groente- en/of fruitabonnement nemen. Inmiddels hebben bijna honderd huishoudens zo'n abonnement. In totaal is de productie goed voor gemiddeld zo'n 800 huishoudens.

De inhoud van de pakketten wisselt per week en seizoen. Via een nieuwsbrief krijgen klanten vooraf te horen wat er in hun pakket zit.

“Het is fijn als mensen een groenteabonnement nemen.”

Veel verschillende gewassen

De grote diversiteit aan gewassen is een bewuste keuze. De Zonnegaard probeert daarmee de bodem en de gewassen gezond te houden door een heel ruime vruchtwisseling, gebruik van organische mest en groenbemesters.

“Het telen van een grote diversiteit houdt gewassen gezond en krachtig. Je hebt daardoor risicospreiding. Als het ene gewas een keer mislukt, zijn er nog veel andere die het wel goed doen.”

Vorig jaar bleek dat volgens Carlijn duidelijk bij de spruiten. Die werden massaal aangevreten door rupsen.

“Ze waren tot op de nerf weggevreten. Het leek een verloren zaak. We hebben het met rust gelaten en zagen dat de planten zich langzaam herstelden. Uiteindelijk kwam het helemaal goed en hebben we prachtige spruiten kunnen oogsten.”

Voor Carlijn is het een voorbeeld van de veerkracht van de landbouw.

“Je moet in staat zijn daarop te vertrouwen. Ook in de biologische landbouw zijn bepaalde bestrijdingsmiddelen toegestaan, maar die gebruiken we niet. Daar gaan ook andere beestjes van dood en die hebben ook een functie.”

Kiezen voor telen met de menselijke maat. 

Dat werken op deze manier meer arbeid vraagt en minder efficiënt is dan grootschalige, gespecialiseerde landbouw, erkent Carlijn. Grote bedrijven kunnen zich richten op enkele gewassen en veel meer mechaniseren.

“Wij doen heel veel verschillende soorten teelten en dat is minder efficiënt. Tegelijkertijd is het veel menswaardiger om zo te werken, leuker, mooier en gezonder. We moeten wel concurreren met grote bedrijven en hun prijzen.”

Ook de stijgende kosten vormen een uitdaging. Vooral de prijs van diesel en gas raakt het bedrijf. Een dieseltractor is vooralsnog moeilijk te vervangen door een elektrisch exemplaar.

“Een kleine elektrische tractor kost al gauw een halve ton, een grote twee ton en dat is wat we eigenlijk nodig hebben om de verkoopwagen naar de markt te rijden.”

De Zonnegaard beschikt wel over veel zonnepanelen. Daarmee worden onder meer de koelcellen van stroom voorzien.

Meer steun voor biologische landbouw

Carlijn vindt dat de overheid meer zou kunnen doen om boeren te stimuleren over te stappen op biologische landbouw.

“De overheid zou het aantrekkelijk kunnen maken om om te schakelen naar biologische teelt. Zorg dat boeren enthousiast gemaakt worden en voorgelicht worden.”

Volgens haar zijn boeren gewend om zich aan nieuwe omstandigheden aan te passen.

“Boeren zijn uitermate flexibel. In de afgelopen honderd jaar hebben ze te maken gehad met ontzettend veel nieuwe regels en veranderingen. Iedere keer weten ze zich daar weer op aan te passen.”

Ze vindt dat een duidelijker overheidsbeleid voor biologische landbouw daarbij zou kunnen helpen.

“Als de overheid het belang van meer biologische landbouw zou zien, kan die daar echt iets in betekenen.”

Van boer naar consument

De toekomst van de landbouw ligt volgens Carlijn echter niet alleen in handen van de overheid. Ook consumenten maken iedere dag keuzes die gevolgen hebben voor de landbouw.

“Hoe fijn zou het zijn als iedereen binnen korte afstand naar een bioboer kan om boodschappen te doen? Je kent elkaar en er is een basis van vertrouwen. Je weet dat het product goed en gezond is en dat milieu er niet door wordt belast maar juist verrijkt.”

De Zonnegaard koopt overigens ook zelf producten in. Vooral in de winter is de eigen productie beperkt. Carlijn schat dat in de zomer ongeveer 70 procent van het assortiment uit eigen productie komt en 30 procent wordt ingekocht. In de winter is dat volgens haar ongeveer andersom.

Wekelijks komen er bijvoorbeeld vrachtwagens met bananen, sinaasappels, kiwi's en andere producten.

“We hebben twee paarden en dromen er wel eens van die voor een kar te spannen en daarmee alleen onze eigen groenten te verkopen.”

Voorlopig blijft het bij de droom. De dagelijkse praktijk is een combinatie van eigen teelt en ingekochte producten.

‘Wij gaan gewoon door’

Ondanks alle uitdagingen is Carlijn niet van plan het roer om te gooien.

“Ik kan wel zeggen dat de overheid ons moet steunen, maar wij gaan gewoon door met waar we mee bezig zijn. Samen met onze klanten zetten we het neer.”

Ze hoopt dat De Zonnegaard anderen inspireert om bewust voor biologische producten te kiezen — of misschien zelf biologisch te gaan boeren.

“Met het soort pak melk dat je koopt, bepaal je hoe het landschap eruitziet. Dat realiseren veel mensen zich niet. Mensen zien graag mooie landschappen met hagen en bomen.”

Twee jaar plantten ze 300 meter haag geplant en dit jaar nog eens 300 meter haag én 15 grote bomen.

“Dat zorgt voor een beter evenwicht met insecten en vogels. Daardoor zullen voorkomende plagen zich makkelijker op een natuurlijke manier oplossen. En belangrijk vinden we dat ook in de verre toekomst het landschap gezond en vruchtbaar is, en het er ook nog eens prachtig uit zal zien.”